Przejdź do treści
po Polsce
◷ Opublikowano: ✎ Autor: Sebastian Miler

Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie - tradycja nad Narwią

Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie leży przy ul. Zamkowej 25, na wysokiej skarpie nad Narwią, niedaleko ujścia Pisy. To jedno z najstarszych muzeów na wolnym powietrzu w Polsce, którego początki sięgają 1927 roku. Na około 3,5 ha zgromadzono 23 drewniane budynki mieszkalne i gospodarcze oraz liczne mniejsze obiekty związane z życiem mieszkańców Kurpiowskiej Puszczy Zielonej. Najciekawsze są nie tylko chaty, spichlerze czy warsztaty rzemieślnicze, lecz także ich położenie w naturalnym krajobrazie doliny Narwi. Wizyta sprawdzi się szczególnie u osób zainteresowanych architekturą drewnianą, etnografią, dawnym rzemiosłem i historią codziennego życia na Kurpiach.

Czas wizytyokoło 2 godz.
WstępWstęp płatny
Rodzaj miejscaSkanseny, archeologia i kultura ludowa

Czas wizyty jest orientacyjny — zależy od tempa i wybranej trasy.

Czas potrzebny na zwiedzanie

Na szybkie przejście przez teren skansenu warto przeznaczyć około 60 minut. Taki wariant pozwala zobaczyć najważniejsze zagrody, obejrzeć panoramę Narwi i zajrzeć do udostępnionych wnętrz, ale pozostawia niewiele czasu na dokładniejsze oglądanie wyposażenia.

Standardowa wizyta powinna zająć 1,5–2 godziny. To najlepszy wariant dla większości turystów: można spokojnie przejść przez górną i dolną część muzeum, przyjrzeć się konstrukcji chat, wyposażeniu gospodarstw, obiektom bartniczym i warsztatom rzemieślniczym oraz zatrzymać się w punktach widokowych.

Na dokładne zwiedzanie, fotografowanie i udział w oprowadzaniu warto zarezerwować 2,5–3 godziny. Szczególnie dużo czasu można spędzić tu podczas wydarzeń folklorystycznych i spotkań z twórcami ludowymi.

Muzeum nie publikuje oficjalnej długości całej trasy spacerowej. O czasie zwiedzania decydują przede wszystkim liczne wnętrza, nierówny teren oraz różnica wysokości między częściami skansenu. Między górnym a dolnym poziomem znajduje się ciąg około 120 kamiennych stopni, dlatego przejście zajmuje więcej czasu osobom starszym i rodzinom z małymi dziećmi.

W sezonie muzeum jest czynne od poniedziałku do piątku 8:00–16:00, a w soboty, niedziele i święta 10:00–18:00. Kasa kończy sprzedaż biletów godzinę przed zamknięciem. Zwiedzanie z przewodnikiem rozpoczyna się o pełnych godzinach. Sezon turystyczny trwa od soboty poprzedzającej Niedzielę Palmową do 31 października; poza nim wizytę trzeba wcześniej uzgodnić. Najspokojniej przyjechać rano, szczególnie w weekend. Największego ruchu należy oczekiwać podczas imprez folklorystycznych i wydarzeń specjalnych.

Dojazd, parkingi i baza noclegowa

Samochodem do Nowogrodu najłatwiej dojechać od strony Łomży, oddalonej o około 15–16 km. Ostatni odcinek prowadzi przez miejscowość do ul. Zamkowej. Muzeum znajduje się blisko centrum, więc nie trzeba pokonywać długiego dojścia.

Parking zlokalizowany jest przy ul. Zamkowej, naprzeciwko skansenu, po drugiej stronie ulicy. Wejście prowadzi stamtąd bezpośrednio w stronę dworku z Brzózek, w którym mieści się kasa. Muzeum nie publikuje w aktualnych informacjach opłaty za zwykłe parkowanie, dlatego przed wizytą w czasie dużej imprezy najlepiej upewnić się, czy nie obowiązuje tymczasowa organizacja ruchu lub dodatkowe zasady.

Dojazd komunikacją publiczną jest mniej wygodny. Do Nowogrodu kursują połączenia autobusowe i busowe z regionu, między innymi od strony Łomży, ale częstotliwość zależy od dnia tygodnia. Planując wyjazd bez samochodu, trzeba sprawdzić aktualny rozkład obu kursów — przyjazdu i powrotu — ponieważ możliwość spontanicznego powrotu wieczorem może być ograniczona. Pociąg nie dowozi turystów pod skansen.

Najpraktyczniejszą bazą noclegową jest Łomża, szczególnie jeśli skansen ma być jednym z kilku punktów weekendowej wycieczki. Sam Nowogród sprawdzi się lepiej dla osób nastawionych na spokojniejszy pobyt nad Narwią, rowery lub kajaki.

Bilety

Aktualny cennik podstawowy jest prosty: bilet normalny kosztuje 15 zł, a ulgowy 12 zł. Bilet indywidualny ze zwiedzaniem z przewodnikiem kosztuje odpowiednio 25 zł normalny i 20 zł ulgowy. Dla grup liczących co najmniej 10 osób cena wynosi 21 zł za bilet normalny z przewodnikiem i 18 zł za ulgowy.

Muzeum nie publikuje obecnie osobnej standardowej kategorii biletu rodzinnego. Ulga przysługuje między innymi dzieciom i młodzieży szkolnej, studentom do 26. roku życia, emerytom, rencistom oraz rodzicom posiadającym Kartę Dużej Rodziny.

Dodatkowo organizowane są warsztaty. Podstawowy bilet warsztatowy kosztuje 12 zł, a spotkanie warsztatowe z twórcą ludowym 27 zł, przy czym muzeum oznacza te kwoty jako ceny umowne. Program zależy od aktualnej oferty.

Indywidualny turysta nie ma wskazanego obowiązku rezerwowania zwykłego wejścia na konkretną godzinę. Rezerwacja jest natomiast istotna dla grup. Samo wysłanie wiadomości nie oznacza jeszcze rezerwacji — termin musi zostać potwierdzony przez muzeum.

We wrześniu 2026 roku muzeum wyznaczyło również dni bezpłatnego wstępu: 7, 14, 21 i 28 września, przy czym zwiedza się wtedy wystawy stałe bez przewodnika. 27 września obowiązuje bezpłatny wstęp związany z Europejskimi Dniami Dziedzictwa, z możliwością oprowadzania. Przy wyjeździe w innym terminie należy ponownie sprawdzić kalendarz dni bezpłatnych, ponieważ są ustalane przez dyrektora muzeum.

Trasy zwiedzania

Skansen nie dzieli terenu na kilka oficjalnych tras o określonej długości i stopniu trudności. Najlepiej potraktować publikowaną przez muzeum kolejność obiektów jako podstawę zwiedzania i ułożyć z niej własny spacer.

Rekomendowany plan wizyty zaczyna się na Wzgórzu Ziemowita. To najstarsza część Nowogrodu, związana z pozostałościami średniowiecznego zamku. Przy wejściu znajduje się charakterystyczna chałupa z Łysych, a kasa mieści się w XIX-wiecznym dworze ze wsi Brzózki. W jego wnętrzu urządzono między innymi ekspozycję dotyczącą Adama Chętnika.

Następnie warto przejść w stronę leśniczówki i altany widokowej. To jeden z najlepszych punktów całej wizyty, ponieważ skansen stoi na skarpie nadnarwiańskiej naprzeciw ujścia Pisy. W tej części dobrze widać, że muzeum nie jest sztucznie utworzoną uliczką starych domów, lecz zespołem zabudowy wpisanym w nadrzeczny krajobraz.

Dalej trasa prowadzi w kierunku części bartniczej oraz zagród wiejskich. Trzeba przygotować się na kamienne schody i nierówności. Osobom sprawnym ruchowo nie sprawią większego problemu, ale nie jest to teren całkowicie dostępny dla wózków.

Najwięcej czasu warto przeznaczyć na zagrody z Myszyńca i Baranowa oraz budynki pokazujące różne funkcje dawnego gospodarstwa. Zobaczyć można między innymi stodoły, spichlerze, oborę, młyn, olejarnię i kuźnię. Spacer najlepiej zakończyć przy karczmie z Dylewa i wrócić na Wzgórze Ziemowita.

Jak przygotować się do zwiedzania

Najważniejsze są wygodne buty z pewną podeszwą. Skansen stoi na nierównym i miejscami stromym terenie, a między poszczególnymi poziomami znajdują się kamienne schody. Po deszczu trzeba zachować większą ostrożność.

Latem przydadzą się woda, nakrycie głowy i ochrona przed słońcem. W chłodniejszy dzień należy pamiętać, że znaczną część wizyty spędza się na zewnątrz, więc samo wejście do chat nie chroni długo przed wiatrem czy deszczem.

Na terenie muzeum znajduje się toaleta, lecz oficjalna deklaracja dostępności wskazuje, że nie jest ona przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami. Prowadzą do niej stopnie, występuje również wąskie wejście i próg.

Rodziny z dzieckiem w wózku powinny przygotować się na utrudnienia. W wielu budynkach występują wysokie progi, część obiektów stoi na wzniesieniach, a pomiędzy poziomami skansenu znajduje się około 120 stopni. Lekki wózek, który można przenieść, będzie praktyczniejszy niż ciężki model terenowy.

Osoby z ograniczoną mobilnością powinny wcześniej skontaktować się z muzeum. Po uzgodnieniu możliwe jest skorzystanie z wejścia od strony rzeki, dzięki któremu można ominąć główny ciąg 120 schodów, ale większość historycznych budynków nadal ma stopnie i progi, a na terenie nie ma wind ani podnośników.

Psy można wprowadzać, ale regulamin zabrania prowadzenia ich bez smyczy. Psy asystujące i przewodnicy są wyraźnie dopuszczone.

Najczęstszy błąd to potraktowanie skansenu jak niewielkiego muzeum, które można szybko obejść w miejskim obuwiu. Konsekwencją jest pośpiech na schodach i pomijanie wnętrz, czyli właśnie tych elementów, które najlepiej pokazują codzienne życie Kurpiów.

Zwiedzanie

Już przy wejściu warto zwracać uwagę na detale drewnianej architektury. Kurpiowskie chałupy są konstrukcji zrębowej, najczęściej z sosnowych bali. Charakterystyczne są bogato zdobione szczyty, dekoracyjne nadokienniki i śparogi, czyli ozdobne zakończenia desek przy szczytach dachów. W chałupie z Łysych nad oknami występują dodatkowo dekoracyjne „koruny”.

Wnętrza najlepiej oglądać wolno. Układ sieni, izb i alkierzy pozwala zrozumieć organizację domu, ale równie ważne są piec, meble, narzędzia, tkaniny i przedmioty codziennego użytku. Nie jest to ekspozycja oparta na multimedialnych efektach — największą wartością jest autentyczność budynków i wyposażenia.

Dalej pojawiają się zabudowania gospodarcze. Stodoła, obora czy spichlerz pomagają zobaczyć gospodarstwo jako całość. Szczególnie interesujące są tradycyjne spichlerze z podcieniami oraz budynki ustawiane na kamieniach lub charakterystycznych podporach chroniących konstrukcję przed wilgocią i szkodnikami.

Osobną uwagę warto poświęcić dawnym zajęciom mieszkańców Kurpiowszczyzny. Bartnictwo i pszczelarstwo były silnie związane z życiem w puszczy. Przy altanie można zobaczyć wyrzeźbione znaki bartne, którymi bartnicy oznaczali drzewa. Rzemiosło reprezentują również kuźnia, olejarnia i urządzenia służące do obróbki surowców.

Kultura kurpiowska nie ograniczała się jednak do pracy w gospodarstwie. Ważną częścią tradycji pozostają wycinanki, haft, rzeźba, plecionkarstwo, wykonywanie kwiatów z bibuły oraz pieczywa obrzędowego. Podczas wydarzeń i warsztatów można zobaczyć te umiejętności w praktyce. W zwykły dzień ekspozycja ma spokojniejszy, bardziej muzealny charakter.

Najlepsze miejsce na przerwę i zdjęcia znajduje się przy punktach widokowych ponad Narwią. Panorama rzeki, ujścia Pisy i zielonych terenów po przeciwnej stronie jest jednym z największych atutów Nowogrodu.

Trzeba jednocześnie pamiętać o ograniczeniach. Nie wszystkie budynki można zwiedzać od środka, we wnętrzach może panować półmrok, a wysokie progi łatwo przeoczyć. Przy wydarzeniach folklorystycznych robi się wyraźnie tłoczniej; przykładowo Niedziela św. Rocha w sierpniu 2026 roku przyciągnęła około 4,5 tysiąca osób. Jeśli priorytetem jest spokojne oglądanie architektury, lepiej wybrać zwykły dzień.

Czy warto

Tak — Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie zdecydowanie warto odwiedzić, szczególnie jeśli podróżuje się przez okolice Łomży lub planuje poznawanie Kurpiowszczyzny.

Największym atutem jest połączenie autentycznej drewnianej architektury, wyposażonych wnętrz i krajobrazu Narwi. Dzięki temu łatwiej zrozumieć nie tylko, jak wyglądał kurpiowski dom, lecz również jak funkcjonowało całe gospodarstwo i jak środowisko puszczańskie wpływało na zajęcia mieszkańców.

Cena 15 zł za bilet normalny jest adekwatna do około półtoragodzinnego lub dwugodzinnego zwiedzania. Osobom zainteresowanym kulturą ludową opłaca się rozważyć bilet z przewodnikiem, ponieważ same obiekty nie zawsze wyjaśniają funkcję każdego narzędzia czy zwyczaju.

Słabszą stroną jest dostępność. Schody, wzniesienia, nierówne nawierzchnie i progi powodują realne utrudnienia dla osób mających problemy z chodzeniem oraz rodziców z wózkami. W czasie ulewnego deszczu również lepiej przełożyć wizytę — znaczna część doświadczenia polega na spacerze między budynkami.

Jeżeli szukasz dużego, interaktywnego centrum z multimediami i atrakcjami dla dzieci na kilka godzin, Nowogród może wydać się zbyt spokojny. Dla osób zainteresowanych historią regionu, drewnianą architekturą, fotografią i tradycją Kurpiów jest natomiast jednym z ciekawszych przystanków w tej części województwa podlaskiego.

Atrakcje w okolicy

Najłatwiej połączyć skansen z Łomżą, oddaloną o około 15–16 km, czyli mniej więcej 20 minut jazdy. Na spacer po centrum, Starym Rynku i nadnarwiańskich terenach warto przeznaczyć 2–3 godziny. To dobre uzupełnienie wizyty: po wiejskiej kulturze Kurpiów można zobaczyć historyczne miasto regionu.

Drugą propozycją jest Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży. Na jego zwiedzanie dobrze przeznaczyć około 1–1,5 godziny. Szczególnie interesujące jest zestawienie zbiorów muzealnych z obiektami oglądanymi wcześniej w skansenie.

Około 21 km od Nowogrodu leży Drozdowo, gdzie działa Muzeum Przyrody – Dwór Lutosławskich. Dojazd zajmuje orientacyjnie 25–30 minut, a na wizytę warto przeznaczyć 1,5–2 godziny. To propozycja dla osób chcących połączyć etnografię z historią ziemiaństwa i przyrodą doliny Narwi.

Dobrym rozszerzeniem podróży jest sam krajobraz Narwi. Okolice Łomży, Drozdowa i Nowogrodu nadają się do krótkich spacerów, obserwacji przyrody oraz wycieczek rowerowych. W przypadku spływu kajakowego czas i przebieg trzeba dopasować do wybranego odcinka oraz poziomu wody.

Jeśli celem jest szersze poznawanie kultury kurpiowskiej, można pojechać także do Zagrody Kurpiowskiej w Kadzidle, około 28 km od Nowogrodu. Przejazd zajmuje mniej więcej 30–40 minut, a samo zwiedzanie zwykle około godziny. Kadzidło znajduje się już w województwie mazowieckim i dobrze pokazuje dalszą część regionu kurpiowskiego. Trzeba jednak pamiętać, że w 2026 roku na terenie zagrody prowadzono prace rozbudowy i niektóre fragmenty były czasowo wyłączane, dlatego aktualną dostępność należy sprawdzić przed wyjazdem.

Na wycieczkę jednodniową najlepiej zaplanować rano Skansen Kurpiowski, następnie obiad lub spacer nad Narwią w Nowogrodzie, a po południu pojechać do Łomży. Przy sprawnym planie można dołączyć Muzeum Północno-Mazowieckie.

Na weekend dobrym rozwiązaniem jest pierwszy dzień w Nowogrodzie i Łomży, a drugi w Drozdowie i dolinie Narwi. Osoby szczególnie zainteresowane kulturą Kurpiów mogą zamiast Drozdowa skierować się do Kadzidła.

Przed wyjazdem jako pierwsze trzeba sprawdzić godziny otwarcia dla konkretnego dnia oraz ewentualne wydarzenia specjalne. Jeśli zależy ci na przewodniku lub warsztatach, warto uzgodnić je wcześniej. Osoby z ograniczoną mobilnością powinny przed wizytą skontaktować się z muzeum w sprawie wejścia od strony Narwi. W pozostałych przypadkach wystarczą wygodne buty, ubranie dopasowane do pogody i co najmniej 1,5–2 godziny bez pośpiechu.

Przejdź do części przewodnika
O autorze

Sebastian Miler

Autor przewodników po Polsce. Łączy własne wizyty i obserwacje z informacjami z poradników, materiałów eksperckich i źródeł historycznych; korzysta również z narzędzi AI podczas opracowywania treści.

Więcej o autorze →

Źródła i weryfikacja

Sposób weryfikacji: Materiały źródłowe.

Jak powstają przewodniki i co oznaczają daty?

Zapisane miejsca

Lista jest zapisana tylko w tej przeglądarce.

Ostatnio oglądane

Znajdź miejsce w Polsce